Het land van aankomst
‘Landgenoten in den vreemde, maar toch ook vreemden in eigen land. Dat is de onzekerheid waar het hier over zal gaan. Achter het welkom dat wordt uitgesproken in een vreemd land schuilt een niemandsland, een ervaring van nergens werkelijk thuis te zijn.’ (p 12) Paul Scheffer schreef met 'Het land van aankomst' een belangwekkend boek. Met een scherpe analyse van de migratiebewegingen en zijn gevolgen voor het (samen)leven van mensen. Zijn eerste boek ‘Het multiculturele drama’ (2000) bracht een publiek debat teweeg. Hij benoemt de problemen en de pijnpunten hiervan in de nederlandse en bij uitbreiding europese maatschappij. De geschiedenis van immigratie is een geschiedenis van een vervreemding en de gevolgen daarvan. De botsingen die door de komst van migranten worden opgeroepen, zijn niet langer te ontkennen. De migratie van de laatste decennia vormt niet vanzelfsprekend een “verrijking’ voor de samenleving. In dit boek probeert Scheffer aan te geven hoe uit deze botsing rond migratie een vernieuwing van de samenleving kan voortkomen. Het gevoel van de ingezetenen dat een vertrouwde samenleving verloren gaat, moet evenzeer als het gevoel van ontworteling van veel nieuwkomers onder ogen gezien worden. Een eerste moeilijkheid voor veel migranten is dat men het lot in eigen handen moet nemen wat strijdig is met een traditionele cultuur die alle nadruk op gemeenschap legt. Dat zoveel eerste-generatie-migranten de taal van het land van aankomst niet machtig zijn, draagt zeker ook bij tot het isolement.Veel van de dagelijkse misverstanden of botsingen in steden waar veel migranten wonen, vinden hun oorsprong in onvoldoende beheersing van de taal. De eerste generatie migranten zag hun aanwezigheid meestal als een tijdelijk verblijf dat achteraf verzandde in een blijvende aanwezigheid. De scheve verhouding met de kinderen (‘de tussengeneratie’) is een van de pijnlijke gevolgen van deze migratie. Veel ouders staan zo los van de samenleving dat zij geen idee hebben van het leven van hun kinderen buitenshuis. Deze ‘tweede generatie’ is onmiskenbaar vertegenwoordigd aan de onderkant van de samenleving. Hierin spelen vormen van uitsluiting en discriminatie, taalproblemen, eenzijdige vriendenkring, gebrekkige kennis van de samenleving en de lage opleiding van de ouders een rol. Verder is islam als religie in migratie een nieuw verschijnsel in de westerse wereld. In regio’s waar de islam overheersend is, zijn religie, cultuur en politiek verweven terwijl de oude europese landen stoelen op de scheiding der machten. Volgens Scheffer hebben we te lang geleefd in een cultuur van vermijding. We moeten publiekelijk spreken over de integratie van degenen die hier leven en werken. Het gaat hierbij niet om de verdediging van ‘autochtone’ of ‘allochtone’ belangen maar om de manier waarop een open samenleving kan worden bestendigd. Daarover gaat het hele betoog dat Scheffer in dit boek voert en waarbij hij de uitdagingen voor ‘onze’ (gezamenlijke) maatschappij van ingezetenen en nieuwkomers aanstipt, diepgaand onderzoekt en tast naar een modus vivendi. Hij houdt in dit verband een stevig pleidooi voor ‘gedeeld burgerschap’, een pleidooi om isolatie en vermijding van bevolkingsgroepen tegen te gaan. Een must voor iedereen die vandaag bij interculturaliteit betrokken is. Paul Scheffer is bijzonder hoogleraar grootstedelijke problematiek aan de Universiteit Amsterdam. Liesbeth De Coninck
